|| श्राध्दः ||

भाद्रपद कृष्ण मासी महालयारंभ निकट येती,

पितरांच्या श्राध्दासाठी सर्वच तयार असती;

मरणतिथीला आप्तेंष्ठांचे स्मरण पितरही करती,

तेव्हा आप्तेष्ट पितरांसाठी श्रध्देने श्राध्द करती।।१।।

              

श्राध्द कर्मात श्रध्दा विशेष असती,

पंचपक्वांन्न हे दुय्यम स्थानावरती;

पितृतर्पण,ऋषितर्पण जे श्रध्देने करती,

पितृदोषातून त्यांना मुक्ती मिळती।।२।। 

'श्रध्दया क्रियते यत्तत् श्राध्दम् 'शास्त्र सांगती,

श्रेष्ठ पितरांची महती वेद,उपनिषद गाती;

पितृणामर्यमा चास्मि..असे गीता वर्णन करती,

श्राध्द कर्माचं बंधन हिंदु धर्म मानीती।।३।। 

पिता,पितामह,प्रपितामह प्रतिनिधीत्मक उच्चार करती,

वसुगण,रुद्रगण,आदित्यगणात त्यांची गणना होती;

शास्त्रोक्त श्राध्दादि कर्मात तिन्ही पिढींना तर्पण होती,

म्हणून हिंदु धर्मात श्राध्द कर्माला पूण्यकर्म म्हणती।।४।।

        

शास्त्रात श्राध्दाचे विविध प्रकार समजावती,

जे सपिंडश्राध्द करण्यास असमर्थ असती,

ते ब्रम्हार्पण श्राद्ध व हस्त श्राध्द करती; 

त्यांच्या असंभवतेत आम व हिरण्यश्राध्द करती।।५।।

    

श्राध्दात्मक कर्माचे फळ घरात सुख-शांती वसती,

देवतांची व पितरांची कृपा घरावरती बरसती;

श्राध्द करण्याचे समाधानही जनमनास मिळती,

पितृ,ऋषि व देवऋणांतून मानव विमुक्त होती।।६।

+++++++++++++++++++++++

शब्दांकनःश्री.नवनाथ एकनाथ ठाकुर(खिडकाळी-ठाणे)

+++++++++++++++++++++++

     

   

            👉 शब्दार्थः

*महालयारंभ-   भाद्रपद कृ.प्रतिपदा ते भाद्रपद अमावस्या (सर्वपित्री अमावस्या) पर्यंतचा कालावधी.

*पितृतर्पण,ऋषितर्पण-   पित्याला,ऋषिंना तृप्त करणे,संतुष्ट करणे.

*पितृदोष-    अश्रध्दामय अकर्म केल्यावर,पितरांच्या असंतुष्टीमुळे पितृदोष लागतो.

*श्रध्दया क्रियते..-  श्रध्देने केले जाते त्याला श्राध्द म्हणतात.

*पितृणामर्यमा चास्मि....-  "पितरांमध्ये अर्यमा देवता मी आहे."असे योगेश्वर भगवान गीतेमध्ये विभुतीयोग नामक १० व्या अध्यायात २९ व्या श्लोकात वर्णन करतात.

*वसुगण,रुद्रगण,आदित्यगण-   ज्याला उद्देशून श्राध्द करतो.त्याची वसुगणात गणना होते.त्याच्या पित्याची रुद्रगणात तर आजोबाची आदित्यगणात गणना होते.अष्टवसु,एकादशरुद्र आणि द्वादश आदित्य अशा एकूण एकतीस देवता आहेत.

*सपिंड श्राध्द-   ब्राह्मणांच्या भोजनोत्तर पिंडपूजा करून केलेले श्राध्द.

*ब्रह्मार्पण-  ब्रह्मास अर्पण करण्याच्या बुध्दिने केलेले पिंडरहित श्राध्द.

*हस्तश्राध्द-  शिजलेल्या अन्नाने  करण्यात येणारे श्राध्द.

*आमश्राध्द-  फक्त शिधा देऊन केलेले श्राध्द.

*हिरण्यश्राध्द-  केवळ दक्षिणा देऊन केलेले श्राध्द,

+++++++++++++++++++++++